Ανταποδοτικά οφέλη και ανταποδοτικές συνειδήσεις...

 Δεν μπορούμε να διανοηθούμε ότι υπάρχει δήμος, δήμαρχος ή οποιαδήποτε τοπική αρχή που να τοποθετεί την εκάστοτε κυβερνητική πολιτική ή τα συμφέροντα μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων πάνω από το συμφέρον του τόπου και των κατοίκων του. Ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης δεν είναι να λειτουργεί ως προέκταση κεντρικών εξουσιών ή ιδιωτικών συμφερόντων, αλλά ως θεματοφύλακας της τοπικής κοινωνίας, του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής των πολιτών.

Δεν είναι λογικό οι πολίτες να βρίσκονται συνεχώς στην πρώτη γραμμή υπεράσπισης ζητημάτων που ο ίδιος ο δήμος θα έπρεπε να υπερασπίζεται πρώτος, με συνέπεια και χωρίς αστερίσκους. Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, της τοπικής οικονομίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης ούτε να εξαρτάται από οικονομικά ανταλλάγματα και υποσχέσεις.

Κι όμως, στο δημοτικό συμβούλιο της Δευτέρας είδαμε ακριβώς το αντίθετο. Τόσο στο ζήτημα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, όσο και στην αποδοχή της χορηγίας ύψους ενός εκατομμυρίου ευρώ από την Coca-Cola για την πυροπροστασία του Ελαιώνα της Άμφισσας, η στάση της δημοτικής αρχής και της αντιπολίτευσης έδειξε ότι η ουσία των προβλημάτων πέρασε σε δεύτερη μοίρα.

Στο θέμα των ΑΠΕ ακούσαμε, για ακόμη μία φορά, διαβεβαιώσεις ότι οι ανησυχίες των πολιτών γίνονται κατανοητές και ότι η τοπική κοινωνία εισακούγεται. Παρ' όλα αυτά, ενώ αναγνωρίστηκε ότι το νέο χωροταξικό πλαίσιο παρουσιάζει σοβαρές αδυναμίες και αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, η συζήτηση κατέληξε στο κατά πόσο τα ανταποδοτικά οφέλη και οι μελλοντικές υποσχέσεις μπορούν να εξισορροπήσουν τις επιπτώσεις.

Αυτό που δεν ακούστηκε με την ίδια ένταση είναι ότι η απομάκρυνση ανεμογεννητριών στο τέλος του κύκλου ζωής τους δεν αποτελεί ούτε απλή ούτε δεδομένη διαδικασία. Σε πολλές περιπτώσεις το κόστος είναι υψηλό, ενώ συχνά επιλέγεται η αντικατάστασή τους από νέες εγκαταστάσεις αντί της πλήρους αποκατάστασης του χώρου. Παράλληλα, οι παρεμβάσεις σε κορυφογραμμές, δασικές εκτάσεις και ευαίσθητα οικοσυστήματα δημιουργούν επιπτώσεις που δεν είναι πάντοτε αναστρέψιμες, ακόμη και έπειτα από δεκαετίες.

Παρά τις αναλυτικές παρουσιάσεις, τους χάρτες και τα στοιχεία που κατατέθηκαν σχετικά με τις επιπτώσεις του νέου χωροταξικού σχεδιασμού για την περιοχή, η γενική εικόνα που δόθηκε ήταν ότι οι αποφάσεις έχουν ήδη ληφθεί και ότι δεν υπάρχει πραγματική διάθεση επανεξέτασης των δεδομένων. Όταν πολίτες πήραν τον λόγο για να παρουσιάσουν τις θέσεις τους, η συζήτηση περιορίστηκε αυστηρά σε διαδικαστικά χρονικά όρια, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να αναπτύξουν ολοκληρωμένα τα επιχειρήματά τους.

Δημιουργήθηκε έτσι η αίσθηση ότι η συμμετοχή των πολιτών αντιμετωπίστηκε περισσότερο ως μια τυπική διαδικασία παρά ως ουσιαστική συμβολή στη λήψη αποφάσεων. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο μιας δημοκρατικής διαδικασίας που οφείλει να βασίζεται στον διάλογο και στην ενεργό συμμετοχή της κοινωνίας.

Ανάλογη ήταν η εικόνα και στο ζήτημα της χορηγίας της Coca-Cola. Η παραχώρηση ενός εκατομμυρίου ευρώ παρουσιάστηκε σχεδόν αποκλειστικά ως μια θετική εξέλιξη, χωρίς να εξεταστούν σε βάθος οι ευρύτερες διαστάσεις μιας τέτοιας συνεργασίας. Κυριάρχησε η άποψη ότι η πρόθεση είναι αγαθή και ότι οι ανησυχίες που εκφράστηκαν είναι υπερβολικές ή αδικαιολόγητες.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η συνεργασία της Coca-Cola με την Global Water Partnership (GWP-Mediterranean) δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο με βάση το ύψος της χρηματοδότησης. Πρόκειται για μια σχέση μέσω της οποίας η εταιρεία ενισχύει την παρουσία και το κοινωνικό της αποτύπωμα μέσα από περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες, αποκτώντας παράλληλα σημαντικό κεφάλαιο αξιοπιστίας και κοινωνικής αποδοχής.

Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνώς πολλές μεγάλες πολυεθνικές επενδύουν σημαντικά ποσά σε δράσεις περιβαλλοντικής προστασίας και εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Οι πρωτοβουλίες αυτές δεν αποτελούν απλώς πράξεις προσφοράς, αλλά και εργαλεία διαμόρφωσης δημόσιας εικόνας και κοινωνικής νομιμοποίησης. Γι’ αυτό και είναι απολύτως θεμιτό να εξετάζονται κριτικά, ιδιαίτερα όταν συνδέονται με φυσικούς πόρους και δημόσια αγαθά.

Ο Ελαιώνας της Άμφισσας δεν είναι ένας οποιοσδήποτε χώρος. Αποτελεί ένα παγκόσμια αναγνωρίσιμο τοπίο ιστορικής, περιβαλλοντικής και πολιτιστικής αξίας. Η σύνδεση του ονόματός του με μια πολυεθνική εταιρεία προσφέρει στην τελευταία ένα σημαντικό συμβολικό πλεονέκτημα, ενώ παράλληλα δημιουργεί μια σχέση εξάρτησης που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Όσο για τις χορηγίες, κάτ. αρχάς δεν στοιχίζουν τίποτα στους χορηγούς, γιατί αφαιρούνται από του φόρους που θα έπρεπε να πληρώσουν, ενώ χρησιμοποιήθηκαν μόνο σε περιοχές συμφερόντων τους όπως το Σχηματάρι και την Αχαΐα που βρίσκονται τα εργοστάσια της coca cola. Με την χορηγία αυτή, επισημοποιείται πως το νερό του Μόρνου και της ΕΥΔΑΠ βασική πρώτη ύλη των αναψυκτικών τους , έχουν μπει στο στόχαστρό τους

Δεν πρέπει να παραβλέπουμε τις βασικές αρχές. H προστασία των δασών, η πρόληψη των πυρκαγιών και η διαχείριση της κλιματικής κρίσης αποτελούν πρωτίστως ευθύνη της πολιτείας. Όταν η διασφάλιση αυτών των αναγκών εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από ιδιωτικές χορηγίες, δημιουργείται ένα επικίνδυνο προηγούμενο: η προστασία του δημόσιου συμφέροντος παύει να θεωρείται αυτονόητη κρατική υποχρέωση και μετατρέπεται σε πεδίο ιδιωτικής παρέμβασης.

Παρά τις επισημάνσεις αυτές, οι απαντήσεις που δόθηκαν δεν φάνηκαν να αγγίζουν την ουσία των προβληματισμών. Αντίθετα, υπήρξε εμφανής δυσφορία απέναντι στην εκτενή συζήτηση και στην κριτική που ασκήθηκε. Όσο για την αντιπολίτευση, περιορίστηκε κυρίως σε μια στάση εμπιστοσύνης προς τις διαβεβαιώσεις της δημοτικής αρχής και των εμπλεκόμενων φορέων, χωρίς να ασκήσει τον βαθμό ελέγχου που θα περίμενε κανείς από μια ουσιαστική αντιπολιτευτική παρουσία.

Το συμπέρασμα είναι απλό. Όταν οι οικονομικές υποσχέσεις, οι χορηγίες και τα ανταποδοτικά οφέλη αρχίζουν να καθορίζουν τη δημόσια συζήτηση, τα κρίσιμα ερωτήματα υποχωρούν. Και όταν τα ερωτήματα υποχωρούν, υποχωρεί μαζί τους και η δυνατότητα μιας κοινωνίας να υπερασπιστεί αποτελεσματικά το μέλλον της.

Ο τόπος, το περιβάλλον, το νερό και η δημόσια περιουσία δεν χρειάζονται διαχειριστές που αρκούνται σε διαβεβαιώσεις. Χρειάζονται εκπροσώπους που είναι διατεθειμένοι να διεκδικούν, να αμφισβητούν και να υπερασπίζονται έμπρακτα το δημόσιο συμφέρον, ακόμη κι όταν αυτό συγκρούεται με ισχυρά οικονομικά ή πολιτικά κέντρα. Αυτός είναι, άλλωστε, ο λόγος ύπαρξης της τοπικής αυτοδιοίκησης.